اصول بهداشت دهان و دندان؛ راهنمای کامل مسواک، نخ دندان و جرمگیری

مسواک زدن صحیح چگونه است و چه خمیردندانی مناسب است؟

روزی دو بار، هر بار ۲ دقیقه، با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید؛ برای بزرگسالان خمیردندان با حدود ۱۳۵۰ تا ۱۵۰۰ پی‌پی‌ام (ppm) فلوراید توصیه می‌شود. مسواک را با زاویهٔ ۴۵ درجه رو به خط لثه بگیرید و با حرکت‌های کوتاه، همهٔ سطح‌ها و زبان را تمیز کنید.

• بعد از مسواک، کف خمیردندان را تف کنید ولی دهان را با آب زیاد نشویید تا فلوراید روی دندان بماند.
• بلافاصله بعد از خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های اسیدی مسواک نزنید؛ حدود یک ساعت صبر کنید.
• مسواک را هر ۳ ماه یا با باز شدن پرزها عوض کنید.
• مسواک برقی و دستی هر دو مؤثرند؛ تکنیک و نظم مهم‌تر از نوع مسواک است.

نخ دندان یا مسواک بین‌دندانی؟ بین دندان‌ها را چطور تمیز کنیم؟

روزی یک بار بین همهٔ دندان‌ها را تمیز کنید؛ مسواک به این سطوح نمی‌رسد و بیشتر پوسیدگی‌های بین‌دندانی و التهاب لثه از همین‌جا شروع می‌شود. در فاصله‌های تنگ، نخ دندان و در فاصله‌های بازتر، مسواک بین‌دندانی گزینهٔ بهتری است؛ شواهد به نفع مسواک بین‌دندانی در کاهش التهاب لثه کمی قوی‌تر است.

• نخ را به شکل C دور دندان بپیچید و آرام زیر خط لثه ببرید؛ نخ را با فشار روی لثه نکوبید.
• خون‌ریزی خفیف در شروع طبیعی است و با ادامهٔ تمیز کردن طی ۱ تا ۲ هفته کم می‌شود.
• واترجت (واترفلاسر) مکمل خوبی است اما جایگزین نخ یا مسواک بین‌دندانی نیست.

دهان‌شویه لازم است؟ چه چیزی را جبران نمی‌کند؟

دهان‌شویه مکمل است، نه جایگزین مسواک و نخ دندان؛ پلاک چسبنده فقط با تمیز کردن مکانیکی برداشته می‌شود. دهان‌شویهٔ فلورایددار می‌تواند به پیشگیری از پوسیدگی کمک کند، به شرطی که در زمانی جدا از مسواک استفاده شود تا فلورایدِ خمیردندان را نشوید.

• دهان‌شویهٔ کلرهگزیدین فقط دوره‌ای کوتاه و با تجویز استفاده شود؛ مصرف طولانی لکه و تغییر مزه می‌دهد.
• برای خشکی یا سوزش دهان، انواع بدون الکل مناسب‌ترند.
• اگر دهان‌شویه را برای پوشاندن بوی بد استفاده می‌کنید، به جای پوشاندن، علت را پیدا کنید.

قند و تغذیه چطور دندان‌ها را خراب می‌کند؟

برای دندان‌ها، دفعات مصرف قند از مقدار آن مهم‌تر است: بعد از هر خوراکی یا نوشیدنی شیرین، باکتری‌های پلاک اسید می‌سازند و مینا برای مدتی در معرض حملهٔ اسیدی است. ریزه‌خواری شیرین و جرعه‌جرعه نوشیدن نوشابه و چای شیرین در طول روز، همین حمله‌ها را پشت‌سرهم تکرار می‌کند.

• سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند قند آزاد کمتر از ۱۰ درصد انرژی روزانه باشد و کمتر از ۵ درصد بهتر است.
• شیرینی را به‌جای میان‌وعده، همراه وعدهٔ اصلی بخورید و بین وعده‌ها آب بنوشید.
• خوراکی‌های چسبنده (کشمش، تافی) دیرتر از سطح دندان پاک می‌شوند.
• آدامس بدون قند بعد از غذا با تحریک بزاق به خنثی شدن اسید کمک می‌کند.

جرمگیری دندان چند وقت یک بار لازم است؟

وقتی پلاک بماند و سفت شود، به جرم تبدیل می‌شود و دیگر با مسواک پاک نمی‌شود؛ فقط جرم‌گیری در مطب آن را برمی‌دارد. فاصلهٔ استاندارد واحدی برای همه وجود ندارد: بسیاری از افراد با ۶ تا ۱۲ ماه یک بار وضعیت خوبی دارند و این فاصله بر اساس سرعت جرم‌گذاری، وضعیت لثه و سیگار تنظیم می‌شود.

حساسیت کوتاه‌مدت بعد از جرم‌گیری طبیعی است و «لق شدن دندان بعد از جرمگیری» برداشت نادرستی است: با برداشتن جرمِ حجیم، لقی‌ای که از قبل زیر آن پنهان بود حس می‌شود. هزینهٔ جرم‌گیری در کلینیک نگین ۳٫۵ تا ۵ میلیون تومان است (به‌روزرسانی: شهریور ۱۴۰۵؛ هزینهٔ نهایی پس از معاینه تعیین می‌شود).

بهداشت دهان و دندان کودکان از چه سنی و چگونه شروع شود؟

از رویش اولین دندان شیری، مسواک زدن را شروع کنید و اولین معاینهٔ دندان‌پزشکی را تا حدود یک‌سالگی انجام دهید. تا ۳ سالگی خمیردندان فلورایددار به اندازهٔ یک دانهٔ برنج و از ۳ تا ۶ سالگی به اندازهٔ یک نخود کافی است؛ تا حدود ۷ یا ۸ سالگی مسواک زدن باید زیر نظر والدین باشد.

• شیشهٔ شیر یا آبمیوه هنگام خواب، عامل اصلی «پوسیدگی شیشهٔ شیر» است؛ حذفش کنید.
• دندان‌های شیری مهم‌اند: فضای دندان دائمی را نگه می‌دارند و پوسیدگی‌شان دردناک است.
• هزینهٔ درمان‌های کودکان از خطوط عمومی تعرفه (پر کردن، کشیدن، ویزیت) پیروی می‌کند و پس از معاینهٔ رایگان دقیق می‌شود.

بوی بد دهان و خونریزی لثه نشانه چیست؟

این دو علامت شایع را جدی بگیرید. بوی بد دهان در بیشتر موارد منشأ دهانی دارد: باکتری‌های سطح زبان، التهاب لثه، گیر غذایی و خشکی دهان. خونریزی لثه هنگام مسواک هم شایع‌ترین علتش التهاب لثه (ژنژیویت) بر اثر پلاک و جرم است — و پاسخ درست، تمیز کردن بهتر است، نه مسواک نزدن.

• برای بوی بد دهان: زبان را تمیز کنید، آب کافی بنوشید، سیگار را کنار بگذارید و ابتدا معاینهٔ دندان‌پزشکی بروید؛ علت‌های غیر دهانی (سینوس، لوزه، ریفلاکس) کم‌شیوع‌ترند.
• خونریزی لثه معمولاً با مسواک و نخ منظم طی ۱ تا ۲ هفته بهتر می‌شود؛ اگر ادامه یافت، جرم‌گیری و ارزیابی لثه لازم است.
• بارداری و برخی داروها (مثل رقیق‌کننده‌های خون) خونریزی لثه را بیشتر می‌کنند.
• خونریزی گسترده همراه کبودی آسان، خستگی یا خونریزی از جاهای دیگر بدن نادر است اما باید توسط پزشک بررسی شود؛ کمبود ویتامین C هم فقط در موارد نادر عامل آن است.

معاینه و جرمگیری در کلینیک نگین

در مجموعهٔ دندان‌پزشکی و زیبایی نگین (شهرک گلستان، منطقهٔ ۲۲، غرب تهران) معاینه، مشاوره و طرح درمان رایگان است و ویزیت همراه با عکس رادیوگرافی ۳۰۰ هزار تومان؛ دکتر شهلا نعمتی — دندان‌پزشک، نظام پزشکی ۲۸۲۷۶ — هر روز در کلینیک حضور دارد و کلینیک همه‌روزه از ۱۰:۰۰ تا ۲۰:۰۰ باز است.

در معاینهٔ دوره‌ای، وضعیت لثه و پوسیدگی‌ها بررسی و در صورت نیاز جرم‌گیری همان دوره انجام می‌شود؛ پرداخت مرحله‌ای برای درمان‌های بزرگ‌تر در قرارداد درمان قابل تنظیم است. اگر پرسش رایجی دارید، صفحهٔ سؤالات متداول را ببینید یا از مشاورهٔ رایگان استفاده کنید.

سؤالات متداول